Sân bay Khe Gát: Di tích căn cứ dã chiến của phi đội MiG-17 anh hùng

Sân bay Khe Gát ở đâu? Hướng dẫn di chuyển

Sân bay Khe Gát nằm tại thôn Khe Gát, xã Xuân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Đây là một di tích lịch sử đặc biệt, nằm trên tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại (nay là QL15), tại tọa độ M659+QHM theo định vị bản đồ số.

Ngày nay, sân bay Khe Gát không còn phục vụ mục đích quân sự mà đã được cải tạo thành một đoạn đường bê tông trên QL15, dài 2,5km, rộng 30m. Dù mang dáng dấp của một con đường quốc lộ, nơi đây vẫn ghi dấu một thời chiến tranh oanh liệt và là điểm dừng chân đầy ý nghĩa cho du khách yêu lịch sử khi đến du lịch Quảng Bình.

Để đến sân bay Khe Gát, du khách có thể xuất phát từ trung tâm thành phố Đồng Hới. Quãng đường dài khoảng 52 km theo hướng tây bắc, qua tuyến QL1A – QL16 – QL15, đi ngang thị trấn Phong Nha, qua cầu Xuân Sơn và men theo bờ bắc sông Son. Thời gian di chuyển từ Đồng Hới đến sân bay Khe Gát khoảng 1 giờ.

Nếu xuất phát từ Chày Lập Farmstay, quãng đường ngắn hơn nhiều. Từ đây, đi theo QL15 hướng bắc qua xã Phúc Trạch đến xã Xuân Trạch, sau đó rẽ trái tại ngã ba Km0 đường Hồ Chí Minh Khe Gát. Thời gian di chuyển khoảng 15 phút.

Ngoài ra, gần sân bay Khe Gát (huyện Bố Trạch, Quảng Bình), có nhiều điểm du lịch hấp dẫn để bạn kết hợp tham quan và khám phá, trong đó nổi bật là khu nghỉ dưỡng Blue Diamond Retreat.​

Nằm cách sân bay Khe Gát khoảng 5–7 km, Blue Diamond Retreat là một khu nghỉ dưỡng sinh thái tọa lạc tại xã Xuân Trạch, huyện Bố Trạch. Khu nghỉ dưỡng này nổi bật với các hoạt động như chèo SUP trên suối Blue, đạp xe xuyên rừng, cắm trại qua đêm và tổ chức team building. Với thiết kế gần gũi thiên nhiên và hướng đến mô hình lưu trú xanh, Blue Diamond Retreat là điểm đến lý tưởng cho những ai muốn hòa mình vào thiên nhiên và tìm kiếm sự thư giãn.

Khu vực quanh sân bay Khe Gát còn có nhiều điểm du lịch hấp dẫn khác:​

– Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng: Cách sân bay khoảng 10–15 km, đây là di sản thiên nhiên thế giới với hệ thống hang động kỳ vĩ như động Phong Nha, động Thiên Đường, hang Sơn Đoòng.​

– Suối Nước Moọc: Nơi du khách có thể tắm suối, chèo thuyền và thưởng thức cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, cách sân bay khoảng 15 km.

Lịch sử hình thành sân bay Khe Gát

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Quảng Bình giữ vai trò tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, là nơi xuất phát các tuyến chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Nhận thấy tầm quan trọng chiến lược đó, Hải quân Mỹ đã liên tục đưa tàu khu trục áp sát bờ biển Quảng Bình, bắn phá các mục tiêu quân sự, giao thông và kinh tế trọng điểm như cửa Gianh, cửa Lý Hòa, Đèo Ngang, cửa Nhật Lệ. Mục tiêu tối thượng là nhằm ngăn chặn và uy hiếp các hoạt động của ta.

Trước tình hình đó, cuối năm 1968, Bộ Quốc phòng chủ trương xây dựng một sân bay dã chiến bí mật tại thôn Khe Gát, xã Xuân Trạch, huyện Bố Trạch, với mật danh “B7”. Mục tiêu là để yểm trợ tuyến đường Trường Sơn huyết mạch và giảm tải cho sân bay Đồng Hới. Công trình do Tiểu đoàn Công binh 28 phối hợp với hàng trăm thanh niên xung phong thi công trong điều kiện vô cùng gian truân, nguy hiểm.

Để đảm bảo bí mật, việc xây dựng sân bay Khe Gát chủ yếu diễn ra vào ban đêm. Chập tối bắt đầu đào đắp, đến gần sáng thì ngụy trang bằng lá cây. Các phương tiện như xe lu, xe ủi được tháo rời vận chuyển từ Hà Nội vào, giấu trong hang đá. Suốt quá trình thi công, quân và dân phải liên tục đối phó với sự trinh sát gắt gao của máy bay Mỹ.

Sau gần 8 tháng quân và dân ta miệt mài trong bom đạn, sân bay Khe Gát (còn gọi là căn cứ Khe Gát) hoàn thành với đường băng bằng đất dài gần 2km, rộng 50m – trở thành một căn cứ không quân dã chiến quan trọng giữa lòng Trường Sơn.

Lịch sử chiến đấu sân bay Khe Gát

Trong giai đoạn từ năm 1969 đến 1972, chiến sự trên chiến trường miền Bắc diễn ra ngày càng ác liệt, đặc biệt tại các tỉnh ven biển từ Quảng Bình đến Hải Phòng. Hải quân Mỹ liên tục mở các đợt tập kích vào các mục tiêu quân sự, giao thông và kinh tế của ta, nhằm cắt đứt tuyến chi viện Bắc – Nam, tạo sức ép cho chiến trường Trường Sơn.

Trong bối cảnh đó, Quân đội ta chủ trương sử dụng không quân để tác chiến trực diện với các nhóm tàu chiến của địch (không đối hạm), và sân bay dã chiến Khe Gát đã trở thành điểm xuất phát cho một trận không kích đi vào lịch sử Quảng Bình.

Đỉnh điểm của hoạt động chiến đấu tại sân bay Khe Gát là trận đánh ngày 19/4/1972, giữa giai đoạn ác liệt của Chiến dịch Xuân – Hè 1972. Ngày 18/4, Đoàn Không quân Yên Thế bí mật đưa hai chiếc MiG-17 – loại máy bay chiến đấu nổi tiếng – vào sân bay Khe Gát. Hai phi công được giao nhiệm vụ là Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy (Bảy B), những người từng lập nhiều chiến công trong suốt thời kỳ kháng chiến.

Chiều ngày 19/4, radar tại Đồng Hới phát hiện một nhóm tàu chiến thuộc Hạm đội 7 của Mỹ cách cửa biển Nhật Lệ khoảng 18km, trong đó có các tàu khu trục và tuần dương hiện đại như USS Higbee, USS Oklahoma City, USS Sterett và USS Lloyd Thomas.

Đến 16 giờ, tàu chiến Mỹ bắt đầu pháo kích vào Đồng Hới. Đúng 16 giờ 5 phút, từ sân bay Khe Gát, hai chiếc MiG-17 do Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy cầm lái xuất kích với tốc độ 600km/h, mang theo 4 quả bom 250kg, tiến thẳng ra vùng biển Lý Hòa.

Lúc 16 giờ 13 phút, phi công Lê Xuân Dị phát hiện và tiếp cận chiếc khu trục hạm USS Higbee ở độ cao chỉ 50m. Anh thực hiện phương pháp ném bom “thia lia”, khiến tàu phát nổ dữ dội, cột khói bốc cao 30m, phá hủy toàn bộ dàn pháo trên boong tàu.

Không để cho địch trở tay, gần như ngay lập tức, Nguyễn Văn Bảy cũng vòng qua cửa Dinh, tiếp cận tàu tuần dương USS Oklahoma City, và cắt hai quả bom chính xác, làm hư hại hệ thống radar cảnh giới và một ụ pháo lớn của tàu.

Chỉ trong chưa đầy 17 phút từ lúc cất cánh, cả hai chiếc MiG-17 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và quay về hạ cánh an toàn tại sân bay Khe Gát (Lê Xuân Dị lúc 16 giờ 18 phút, Nguyễn Văn Bảy lúc 16 giờ 21 phút). Trận không kích này đã khiến tàu USS Higbee bị hư hỏng nặng, bốc cháy và buộc phải kéo về Philippines sửa chữa, 4 thuyền viên bị thương; trong khi đó, tàu USS Oklahoma City bị tổn thất nhẹ hơn.

Ý nghĩa lịch sử sân bay Khe Gát

Trận không kích xuất phát từ sân bay Khe Gát ngày 19/4/1972 không chỉ là một chiến công hiển hách của Không quân nhân dân Việt Nam mà còn mang ý nghĩa lịch sử to lớn, đánh dấu bước ngoặt trong nghệ thuật chiến tranh của ta.

Đây là lần đầu tiên và cũng là duy nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Không quân ta sử dụng máy bay tiêm kích MiG-17 để tấn công trực diện vào chiến hạm của Hải quân Mỹ – một lực lượng vốn được xem là bất khả xâm phạm trên biển.

Dù chỉ đánh bị thương hai chiến hạm – USS Higbee và USS Oklahoma City – nhưng chiến thắng này đã khiến Hải quân Mỹ choáng váng, buộc phải rút tàu ra xa vùng ven biển khu 4, hạn chế hoạt động phá hoại các trục giao thông huyết mạch. Sự xuất hiện của MiG từ đất liền đã làm thay đổi hoàn toàn thế trận và tâm lý tác chiến của địch.

Đặc biệt, trận đánh này là một minh chứng điển hình cho sự sáng tạo quân sự độc đáo của Việt Nam, khi phi công ta lần đầu tiên trên thế giới áp dụng kỹ thuật ném bom “thia lia” – một cách đánh cực kỳ mạo hiểm nhưng hiệu quả. Kỹ thuật này, do chuyên gia Cuba huấn luyện, đòi hỏi phi công phải có trình độ cao, tính toán cực kỳ chính xác để bom sau khi nảy trên mặt nước sẽ lao thẳng vào thân tàu địch.

Chiến công tại sân bay Khe Gát đã đưa tên tuổi hai phi công Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy vào lịch sử. Họ được vinh dự gặp Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, và được đề xuất làm lực lượng tinh nhuệ chuyên đánh biển. Song, vì chiến tranh ác liệt, hai phi công buộc phải tiếp tục các nhiệm vụ không đối không.

Sân bay Khe Gát ngày nay

Trải qua hơn nửa thế kỷ, sân bay dã chiến Khe Gát tuy không còn nguyên trạng, nhưng dấu ấn lịch sử oai hùng của nó vẫn in đậm trong tâm trí bao thế hệ người Việt. Với trận “không đối hạm” độc nhất vô nhị ngày 19/4/1972, sân bay Khe Gát đã trở thành một di tích lịch sử quan trọng bậc nhất của hệ thống di tích đường Hồ Chí Minh.

Nằm giữa lòng Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, sân bay Khe Gát không chỉ là minh chứng cho trí tuệ, lòng dũng cảm của quân và dân ta mà còn là địa chỉ đỏ trong hành trình giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ hôm nay. Dù hiện nay sân bay đã được tận dụng làm một đoạn đường trên QL15, có một điều chắc chắn rằng, giá trị lịch sử của nó vẫn vẹn nguyên.

Chiếc máy bay MiG-17 số hiệu 2047 – từng do phi công Nguyễn Văn Bảy điều khiển oanh kích tàu chiến Mỹ – hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Phòng không – Không quân ở số 173C đường Trường Chinh, Hà Nội. Loại máy bay này, dù từng bị xem là lỗi thời, dưới tay các phi công Việt Nam đã trở thành biểu tượng cho chiến thắng, góp phần làm nên những trang sử vẻ vang trong lịch sử không quân Việt Nam.