Chày Lập Farmstay hướng dẫn trồng lá lốt hữu cơ không hóa chất

Hiểu đặc điểm sinh học của cây lá lốt trước khi trồng

Trước khi bắt tay vào trồng lá lốt, bạn cần hiểu một chút về “tính cách” của loài cây này. Lá lốt không phải kiểu cây thích nắng gắt ngoài trời cả ngày. Đây là loại cây ưa mát, thích ẩm, sống khỏe trong những góc vườn có bóng râm nhẹ. Nếu bị phơi dưới nắng gắt trực tiếp cả ngày, cây thường còi cọc, lá nhỏ, cứng, dễ xoăn vàng và mùi thơm cũng giảm đi. Vì vậy, nếu bạn đang có một khoảng ban công có mái che, một góc sân thượng ít nắng gắt, mép tường, hiên nhà hoặc khoảng đất dưới tán cây lớn, đó có thể là chỗ ở rất lý tưởng cho một bụi lá lốt xanh tốt.

Lá lốt là cây khá dễ trồng, có thể nhân giống bằng cách giâm cành hoặc cắt những đoạn thân đã có rễ. Tuy nhiên, “dễ trồng” không có nghĩa là đặt ở đâu cây cũng xanh tốt. Lá lốt phát triển đẹp nhất trong đất tơi xốp, nhiều mùn, giữ ẩm tốt nhưng phải thoát nước nhanh. Nói đơn giản là đất cần đủ ẩm để cây không bị khô héo, nhưng không được đọng nước khiến rễ bị ngộp. Độ pH đất phù hợp thường khoảng 5.5 - 6.5.

Về ánh sáng, cây ưa bóng bán phần, tức là có ánh sáng tán xạ hoặc khoảng 3 - 4 giờ nắng nhẹ mỗi ngày. Nắng buổi sáng là tốt nhất vì dịu hơn và không làm cháy lá. Nếu nhiều nắng, bạn nên đặt cây dưới lưới che khoảng 50 - 70%, dưới mái hiên hoặc cạnh những chậu cây lớn hơn để giảm bớt nắng gắt.

Cách trồng lá lốt hữu cơ chia sẻ từ Chày Lập Farmstay

Chày Lập Farmstay là một khu nghỉ dưỡng xanh nằm ngay vùng đệm của Vườn Quốc Gia Phong Nha - Kẻ Bàng, được bao quanh bởi làng Chày yên bình và những dãy núi đá vôi. Nơi đây còn có một khu vườn rau hữu cơ xanh tốt được chăm sóc bởi những người nông dân địa phương. Từ kinh nghiệm làm nông lâu năm và sự am hiểu thời tiết Phong Nha, họ biết cách gieo trồng, chăm sóc và thu hoạch từng loại rau theo mùa để khu vườn luôn xanh tốt quanh năm. Vì vậy dưới đây là những gợi ý của Chày Lập Farmstay để trồng lá lốt hữu cơ phù hợp, để cây xanh bền, lá dày, thơm và an toàn cho bữa ăn gia đình.

Chuẩn bị đất trồng lá lốt giàu dinh dưỡng

Đất là “nền móng” quan trọng nhất khi trồng lá lốt hữu cơ. Cây lá lốt ưa đất ẩm, giàu dinh dưỡng nhưng phải thoát nước tốt. Nếu đất quá bí hoặc giữ nước lâu, rễ cây rất dễ bị úng, lá lốt bị vàng lá và chậm phát triển. Bạn có thể trộn đất thịt sạch hoặc đất sinh học với phân trùn quế, phân bò hoặc phân cừu đã ủ hoai. Sau đó, thêm trấu hun hoặc xơ dừa để đất nhẹ, thoáng và giữ ẩm tốt hơn. Nếu có sẵn, có thể bổ sung một ít than bùn hoặc vỏ trứng nghiền để tăng thêm dinh dưỡng tự nhiên cho đất.

Tỷ lệ trộn đơn giản có thể áp dụng là 5 phần đất, 3 phần phân hữu cơ và 2 phần trấu hun hoặc xơ dừa. Nếu muốn đất giàu dinh dưỡng hơn, bạn có thể dùng công thức 4 phần đất, 3 phần phân hữu cơ, 2 phần trấu hun hoặc xơ dừa và 1 phần vỏ trứng nghiền hoặc than bùn.

Cách trồng lá lốt hữu cơ hợp lí đó chính là nên lót đáy bằng sỉ than, gạch vụn hoặc vật liệu thoát nước để tránh úng rễ. Trước khi trồng, có thể phơi đất khoảng 7 - 10 ngày để đất khô thoáng và hạn chế mầm bệnh. Đất trồng lá lốt đạt yêu cầu là đất tơi, xốp, ẩm nhẹ, nhiều mùn và không bị vón cục.

Chọn cành giống khỏe để lá lốt dễ bén rễ

Lá lốt có thể trồng bằng cách giâm cành. Nếu chưa có cây giống, bạn có thể chọn những cành lá lốt tươi mua ở chợ, ưu tiên cành có thân hơi già, màu sẫm, lá xanh đậm, thân khỏe và không bị sâu bệnh. Mỗi cành giống nên dài khoảng 15 - 25 cm. Trên ngọn chỉ cần giữ lại 1 - 2 lá. Nếu lá quá lớn, nên cắt bớt một phần lá để giảm thoát hơi nước, giúp cành không bị héo trong những ngày đầu mới trồng.

Cách giâm cành lá lốt đúng cách

Sau khi chuẩn bị cành giống, hãy trồng lá lốt bằng cành bằng cách cắm cành nghiêng khoảng 45 độ vào phần đất đã làm ẩm. Bạn cũng có thể đặt cành hơi nằm ngang, sau đó vùi sâu 2 - 3 đốt thân xuống đất. Đây là vị trí cây dễ ra rễ mới. Sau khi giâm cành lá lốt, bạn nên tưới nhẹ để đất ôm sát vào thân cây. Trong 7 - 10 ngày đầu, nên đặt chậu ở nơi râm mát hoàn toàn, tránh nắng gắt. Đây là giai đoạn cành đang tập trung ra rễ nên cây cần môi trường đủ ẩm, mát và không bị úng nước. Nếu giữ ẩm tốt, với cách trồng lá lốt bằng cành này, cành lá có thể đạt tỷ lệ sống rất cao.

Tưới nước vừa đủ để lá lốt không bị úng

Lá lốt thích ẩm nhưng rất sợ ngập nước, vì vậy vào mùa khô, bạn có thể tưới mỗi ngày một lần vào buổi sáng, tập trung tưới quanh gốc. Vào mùa mưa, chỉ nên tưới khi mặt đất đã se khô, thường khoảng 2 - 3 ngày một lần. Cách trồng lá lốt đúng là không nên tưới vào buổi tối vì độ ẩm cao qua đêm dễ làm cây bị nấm bệnh. Nên dùng nước sạch và tưới nhẹ, nhất là khi cây còn non.

Bón phân bón hữu cơ

Muốn lá lốt có lá to, dày, xanh mướt và giữ được mùi thơm tự nhiên, bạn nên bón phân hữu cơ định kỳ thay vì dùng phân hóa học. Sau mỗi đợt thu hoạch, có thể rải quanh gốc một lớp mỏng phân trùn quế, phân bò, phân gà hoặc phân cừu đã ủ hoai khoảng 15 - 20 ngày một lần.

Ngoài phân bón gốc, bạn có thể bổ sung thêm các loại phân bón lá tự ủ như nước vo gạo ủ chua 3 - 5 ngày, dịch chuối nghiền, nước rau củ ủ với men vi sinh EM hoặc vỏ trứng ngâm giấm. Những dung dịch này không dùng hóa chất, tuy nhiên cũng nên được pha loãng trước khi phun hoặc tưới để tránh làm cây bị sốc dinh dưỡng. Có thể phun hoặc tưới các loại dinh dưỡng tự nhiên này khoảng 7 - 10 ngày một lần.

Chăm sóc lá lốt theo hướng tự nhiên và bền vững

Cách trồng lá lốt hữu cơ đúng không phải là làm cho cây lớn thật nhanh, mà là giúp cây khỏe từ đất, rễ đến lá. Khi được trồng trong đất sạch, bón bằng phân hữu cơ và không dùng thuốc hóa học, cây có thể phát triển chậm hơn một chút nhưng bền gốc, ít sâu bệnh và giữ được mùi thơm đặc trưng.

Đây cũng là tinh thần mà Chày Lập Farmstay hướng đến trong khu vườn rau hữu cơ của mình: trồng rau bằng những phương pháp gần gũi với tự nhiên, tận dụng nguồn dinh dưỡng sạch và chăm sóc cây theo nhịp phát triển tự nhiên. Nhờ vậy, mỗi loại rau trong vườn không chỉ ngon hơn, thơm hơn mà còn an toàn hơn cho khách hàng khi thưởng thức.

Cách phòng trừ sâu bệnh cho lá lốt bằng trồng phương pháp hữu cơ

Lá lốt là loại cây khá khỏe, ít sâu bệnh, tuy nhiên nếu không chăm sóc kỹ hoặc do điều kiện thời tiết không thuận lợi, cây vẫn có thể gặp tình trạng lá lốt bị vàng lá, thối rễ hay bị sâu. Với vườn rau hữu cơ tại nhà, cách tốt nhất là phòng bệnh từ sớm là chăm sóc đúng cách và sử dụng các biện pháp tự nhiên an toàn thay cho thuốc hóa học.

Ngăn vàng lá, thối rễ bằng đất thoát nước tốt

Vàng lá và thối rễ là hiện tượng thường xảy ra khi cây lá lốt bị tưới quá nhiều, đất bí hoặc chậu thoát nước kém. Khi rễ bị ngâm trong môi trường quá ẩm thì nấm bệnh dễ phát triển, khiến cây vàng lá từ dưới lên, lá héo dù đất vẫn ướt, rễ chuyển màu đen và có mùi hôi.

Để phòng ngừa, nên trồng lá lốt trong chậu có lỗ thoát nước tốt. Dưới đáy chậu có thể lót một lớp sỉ than, gạch vụn hoặc vật liệu thoát nước dày khoảng 3 - 5 cm. Khi tưới cây hãy kiểm tra mặt đất trước, nếu đất vẫn còn ẩm thì chưa cần tưới thêm. Tốt nhất nên tưới vào buổi sáng, tránh tưới buổi tối vì độ ẩm cao qua đêm dễ làm cây bị nấm.

Nếu cây đã có dấu hiệu thối rễ, hãy ngừng tưới khoảng 3 - 5 ngày, xới nhẹ đất quanh gốc cho thoáng khí và cắt bỏ những lá vàng nặng. Với cây trồng trong chậu, có thể thay một phần đất bị úng. Sau đó, bổ sung Trichoderma kết hợp với phân trùn quế pha loãng để hỗ trợ cây phục hồi tự nhiên.

Giữ bụi lá lốt thông thoáng để hạn chế sâu và rệp

Khi bụi lá lốt mọc quá rậm, ít được tỉa lá hoặc đặt ở nơi bí gió, cây sẽ bị sâu cuốn lá, rệp sáp và sâu ăn lá tấn công. Dấu hiệu thường thấy là lá bị cuộn lại, có tơ mỏng, mặt lá bị cắn thủng hoặc mặt dưới lá có rệp bám khiến lá vàng và cong.

Cách phòng ngừa đơn giản nhất là thường xuyên tỉa bỏ lá già, lá sâu và những cành mọc quá dày để giảm nơi trú ẩn của sâu bệnh và giúp cây nhận ánh sáng tốt hơn. Nếu trồng trong vườn nhỏ, ban công hoặc sân thượng, bạn có thể trồng xen sả, bạc hà, hương thảo hoặc húng quế để hỗ trợ xua đuổi côn trùng tự nhiên.

Dùng dung dịch sinh học để xử lý sâu hại

Nếu sâu ăn lá lốt, sâu cuốn lá hoặc rệp xuất hiện nhiều hơn, bạn có thể dùng dung dịch tỏi, ớt, gừng hoặc dầu neem phun vào lá. Với dung dịch tỏi, ớt, gừng, bạn có thể dùng 500g tỏi, 500g ớt tươi và 500g gừng, xay hoặc giã nhuyễn, sau đó ngâm với 1,5 - 2 lít rượu trắng trong thùng kín khoảng 10 - 15 ngày. Khi dùng để phòng sâu bệnh, pha 5 - 8 ml nước cốt với 2 lít nước sạch. Xịt đều cả mặt trên và mặt dưới lá và lặp lại sau 3 - 5 ngày.

Dầu neem cũng có thể dùng để hạn chế sâu ăn lá và rệp. Nên pha theo hướng dẫn trên sản phẩm, thường khoảng 5 - 10 ml cho 1 lít nước. Khi dùng các dung dịch sinh học, nên xịt vào chiều mát, tránh nắng gắt và ngưng phun trước khi thu hoạch khoảng 1 - 2 ngày. Trước khi chế biến, lá cần được rửa sạch.

Chặn ốc sên ăn lá mùa mưa

Vào mùa mưa, ốc sên ăn lá hường xuất hiện nhiều, để hạn chế ốc sên, có thể rắc vỏ trứng gà hoặc vịt đã bóp vụn quanh gốc và trên mặt chậu. Lớp vỏ trứng sắc cạnh khiến ốc sên khó bò qua. Ngoài ra, có thể rắc một lớp mỏng đất tảo cát hoặc một ít vôi bột quanh gốc, nhưng không nên dùng quá nhiều để tránh ảnh hưởng đến đất.

Bạn cũng có thể kiểm tra cây vào buổi tối hoặc sáng sớm bằng đèn pin để bắt ốc sên thủ công. Một mẹo khác là đặt lá chuối, vỏ dưa hấu hoặc miếng rau củ úp xuống đất vào buổi tối. Sáng hôm sau, ốc sên thường tập trung bên dưới và có thể dễ dàng thu gom.

Cách thu hoạch lá lốt đúng cách

Lá lốt là cây thân thảo sống nhiều năm, có khả năng tái sinh mạnh từ các mắt thân. Nếu biết cách thu hoạch, bạn không chỉ có lá dùng thường xuyên mà còn giúp cây ra thêm nhiều nhánh mới, bụi ngày càng sum suê và khỏe hơn.

• Thu hoạch lần đầu sau khi cây đã đủ khỏe: Sau khi giâm cành khoảng 30 - 45 ngày, cây lá lốt thường đã bén rễ ổn định, ra lá mới và có thể thu hoạch lần đầu. Không nên hái quá sớm khi cây còn yếu, vì lúc này bộ rễ chưa đủ khỏe và cây vẫn cần lá để quang hợp. Khi bụi lá lốt đã phát triển đều, bạn có thể thu hoạch định kỳ khoảng 15 - 20 ngày một lần, tùy vào thời tiết và cách chăm sóc.
• Cắt nhánh đúng kỹ thuật để cây tiếp tục ra chồi: Cách tốt nhất là dùng kéo sạch, sắc để cắt nhánh. Khi cắt, nên chừa lại phần gốc khoảng 10 - 15 cm, tương đương 2 - 3 mắt thân. Từ những mắt này, cây lá lốt sẽ bật chồi mới sau khoảng 7 - 10 ngày nếu được chăm tốt. Không nên bứt hoặc bẻ cành bằng tay vì dễ làm dập thân, tạo vết thương và khiến cây dễ nhiễm bệnh.
• Chọn thời điểm thu hoạch để lá thơm và ít héo: Nên hái lá lốt vào sáng sớm hoặc chiều mát. Đây là lúc lá còn căng nước, xanh đẹp, thơm rõ và ít bị héo. Tránh thu hoạch lá lốt vào giữa trưa nắng gắt vì lá dễ mất nước nhanh, cây cũng dễ bị mất sức sau khi cắt
• Chăm sóc lá lốt sau thu hoạch để cây phục hồi nhanh: Sau mỗi lần cắt, nên bón thêm một lớp mỏng phân trùn quế hoặc phân chuồng đã ủ hoai quanh gốc để cây nhanh phục hồi. Có thể bổ sung thêm nước vo gạo ủ chua, dịch chuối hoặc nước rau củ ủ men vi sinh, nhưng cần pha loãng trước khi tưới.

Vườn rau hữu cơ đa dạng tại Chày Lập Farmstay

Không chỉ là một khu nghỉ dưỡng giữa bao quanh bởi thiên nhiên hùng vĩ ở vùng đệm Vườn Quốc Gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Chày Lập Farmstay còn có một vườn rau hữu cơ xanh mát. Đây là vườn rau được vun vén và chăm sóc hằng ngày bởi những người đã gắn bó hơn 10 năm với du lịch cộng đồng tại Chày Lập.

Vườn rau được trồng trên vùng đất bồi phù sa ven sông Chày, màu mỡ và giàu dinh dưỡng tự nhiên. Các loại rau ở đây không dùng thuốc hóa học, chủ yếu được chăm bằng phân chuồng hoai mục và những cách làm nông gần gũi với tự nhiên. Nhờ vậy, rau giữ được vị tươi, mùi thơm đặc trưng và an toàn hơn khi đưa vào bữa ăn.

Trong vườn có nhiều loại rau và thảo mộc quen thuộc như mồng tơi, lá lốt, ngò gai, bạc hà, rau ngót, rau lang, tía tô, ngải cứu, rau tàu bay, cải cay và xà lách. Mỗi loại rau đều có một vai trò riêng trong căn bếp của Chày Lập. Lá lốt xanh tốt được dùng làm món ốc xào lá lốt, rau ăn kèm trong mẹt gà nướng muối cheo. Mồng tơi và rau ngót thường được dùng để nấu canh, rau lang có thể luộc ăn cùng nước chấm dân dã, còn cải cay có thể nhúng lẩu gà đồi hoặc nấu canh theo kiểu địa phương.

Bên cạnh rau xanh phục vụ nhà hàng, khu vườn còn cung cấp nhiều loại thảo mộc cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe như xông hơi, ngâm chân và làm đẹp. Những loại cây như trà xanh, hương nhu, bạc hà, ngải cứu không chỉ có mùi thơm dễ chịu mà còn gắn với các kinh nghiệm dân gian lâu đời trong đời sống làng quê.

Với các gia đình và nhóm bạn lưu trú tại Chày Lập Farmstay, du khách có thể ghé thăm vườn, tìm hiểu cách trồng rau hữu cơ, nghe kể những câu chuyện nhỏ quanh việc chăm cây, vun đất, hái rau. Với trẻ em, đây không chỉ là một hoạt động vui chơi ngoài trời, mà còn là cơ hội để chạm tay vào đất, nhận biết những loại rau quen thuộc trong bữa ăn và cảm nhận rõ hơn mối liên kết giữa thiên nhiên, khu vườn và bàn ăn gia đình.